Rente bij een onderhandse lening: waar let de Belastingdienst op?

Een onderhandse lening sluit je rechtstreeks af met een andere persoon, bijvoorbeeld een familielid, vriend of kennis. Je hoeft daarvoor niet naar een bank, maar de afspraken kunnen wel fiscale gevolgen hebben. Vooral de rente, de terugbetaling en het doel van de lening zijn belangrijk. In dit artikel lees je waar je op moet letten bij een onderhandse lening en de Belastingdienst.

Wat is een onderhandse lening?

Bij een onderhandse lening spreken de geldgever en de lener onderling af hoeveel geld wordt geleend, welke rente geldt en wanneer het bedrag wordt terugbetaald. De afspraken kunnen mondeling worden gemaakt, maar schriftelijke vastlegging is sterk aan te raden. Zo is duidelijk dat het om een echte lening gaat en niet om een schenking.

Leg in een overeenkomst bijvoorbeeld vast:

• het geleende bedrag en de datum waarop het wordt verstrekt;
• de rente en hoe vaak die wordt betaald;
• de looptijd en het aflossingsschema;
• wat er gebeurt bij betalingsachterstand;
• of er zekerheid is, zoals een hypotheekrecht.

Hoe bepaal je een passende rente?

Er bestaat geen vast rentepercentage dat de Belastingdienst voor iedere onderhandse lening voorschrijft. De rente moet passen bij de omstandigheden van de lening. Denk aan de looptijd, het risico dat de lener niet terugbetaalt, eventuele zekerheden en de rente die voor vergelijkbare leningen gebruikelijk is.

Een heel lage of juist opvallend hoge rente kan vragen oproepen. Bij een lening tussen familieleden kan een rente die duidelijk lager is dan een zakelijke rente bijvoorbeeld worden gezien als een voordeel voor de lener. Afhankelijk van de situatie kan dat voordeel mogelijk als een schenking worden behandeld. Bewaar daarom informatie waarmee je kunt uitleggen hoe de rente is bepaald, zoals offertes of tarieven van vergelijkbare leningen.

Geldt er een andere regel voor een lening voor je eigen woning?

Leen je geld voor de aankoop, verbetering of het onderhoud van je eigen woning, dan kan de rente onder voorwaarden aftrekbaar zijn in box 1. De lening moet daadwerkelijk zijn bedoeld voor de eigen woning en aan de fiscale aflossingsvoorwaarden voldoen. Voor veel leningen die vanaf 2013 zijn afgesloten, betekent dit onder meer dat de lening binnen maximaal 30 jaar ten minste annuïtair of lineair wordt afgelost.

Heb je de lening afgesloten bij bijvoorbeeld een familielid of een vriend in plaats van bij een bank, dan moet je de gegevens over de lening opgeven in je aangifte inkomstenbelasting om de renteaftrek te kunnen claimen. Zorg dat de overeenkomst, betalingen en aflossingen overeenkomen met wat je in de aangifte vermeldt. Rente die je niet daadwerkelijk verschuldigd bent of betaalt, is niet zomaar aftrekbaar.

Niet iedere lening voor een woning kwalificeert automatisch. Een lening voor meubels of andere losse uitgaven valt bijvoorbeeld niet alleen door de relatie met je woning onder de eigenwoningregeling. Controleer de voorwaarden van de Belastingdienst of vraag advies als je twijfelt.

Wat betekent de lening voor de geldgever?

Voor de geldgever is het uitgeleende bedrag doorgaans een vordering. Afhankelijk van de persoonlijke situatie en de belastingregels voor het betreffende jaar kan die vordering relevant zijn voor de aangifte in box 3. De fiscale behandeling van vermogen kan veranderen, dus controleer de actuele regels voor het jaar waarover je aangifte doet.

De rente uit een gewone particuliere lening wordt niet automatisch als loon of winst belast. De precieze behandeling hangt echter af van de omstandigheden, bijvoorbeeld wanneer het uitlenen onderdeel is van een onderneming. Ook kan een lening met onzakelijke voorwaarden gevolgen hebben voor de fiscale beoordeling.

Is een renteloze lening toegestaan?

Particulieren kunnen onderling een renteloze lening afspreken. Dat betekent niet dat er nooit fiscale gevolgen zijn. Als de lener door de voorwaarden een financieel voordeel krijgt, kan de Belastingdienst in bepaalde situaties beoordelen of sprake is van een schenking. Ook is een renteloze lening niet vanzelfsprekend geschikt om renteaftrek voor de eigen woning te krijgen.

Een lening moet bovendien echt terugbetaald moeten worden. Als van meet af aan duidelijk is dat terugbetaling niet wordt verwacht, kan de afspraak in werkelijkheid eerder een schenking zijn dan een lening. Een schriftelijke overeenkomst alleen is niet genoeg als partijen zich in de praktijk niet aan de afspraken houden.

Praktische aandachtspunten

• Maak vóór het overmaken van het geld duidelijke, schriftelijke afspraken.
• Kies een rente die je kunt onderbouwen met vergelijkbare leningen en de risico’s van de lening.
• Laat rente en aflossing via de bank lopen en bewaar de betalingsbewijzen.
• Geef een lening voor de eigen woning correct op in de aangifte als je renteaftrek wilt claimen.
• Beoordeel ook of de vordering gevolgen heeft voor de aangifte van de geldgever.
• Laat bij een groot bedrag, een familieconstructie of twijfel over schenkbelasting de afspraken controleren.

Conclusie

Bij een onderhandse lening kijkt de Belastingdienst niet alleen naar het afgesproken rentepercentage. Ook het doel van de lening, de terugbetalingsverplichting en de uitvoering van de afspraken tellen mee. Er is geen universele rente die altijd goed is: de rente moet passen bij de specifieke lening en goed onderbouwd kunnen worden. Leg de afspraken daarom zorgvuldig vast en controleer de fiscale gevolgen voor zowel de lener als de geldgever.

Dit artikel geeft algemene informatie en is geen persoonlijk belastingadvies. De fiscale regels kunnen veranderen en de uitkomst hangt af van je situatie.

Veelgestelde Vragen over Rente bij Onderhandse Leningen en de Belastingdienst

1. Welke rente vindt de Belastingdienst zakelijk en passend voor een onderhandse lening?
2. Is de rente op een onderhandse lening tussen familieleden aftrekbaar voor de eigen woning?
3. Moet ik een onderhandse lening en de ontvangen rente opgeven bij de Belastingdienst?
4. Kan een renteloze of rentevrije onderhandse lening als schenking worden gezien?
5. Welke voorwaarden gelden voor renteaftrek bij een onderhandse lening voor mijn eigen woning?
6. Hoe leg ik de rente en afspraken van een onderhandse lening vast voor de Belastingdienst?

Welke rente vindt de Belastingdienst zakelijk en passend voor een onderhandse lening?

De Belastingdienst hanteert geen vast rentepercentage dat voor iedere onderhandse lening als zakelijk geldt. De rente moet passen bij wat een onafhankelijke geldverstrekker zou vragen voor een vergelijkbare lening, rekening houdend met onder meer het geleende bedrag, de looptijd, het risico op niet-terugbetaling, de aflossingsafspraken en eventuele zekerheden. Vergelijkbare bank- of markttarieven kunnen helpen om de gekozen rente te onderbouwen. Bewaar die onderbouwing bij de leningsovereenkomst; een rente die duidelijk afwijkt van een marktconforme rente kan fiscale vragen oproepen en, afhankelijk van de omstandigheden, mogelijk als een schenking worden gezien.

Is de rente op een onderhandse lening tussen familieleden aftrekbaar voor de eigen woning?

Ja, de rente op een onderhandse lening van een familielid kan aftrekbaar zijn als de lening is gebruikt voor aankoop, onderhoud of verbetering van uw eigen woning en aan de fiscale voorwaarden voldoet. Voor leningen die vanaf 1 januari 2013 zijn afgesloten, moet u doorgaans binnen maximaal 30 jaar ten minste annuïtair of lineair aflossen. Leg de lening schriftelijk vast, houd u aan de afspraken en geef de leninggegevens op in uw aangifte inkomstenbelasting. De familierelatie sluit renteaftrek op zichzelf niet uit; de Belastingdienst kan wel kijken of de lening echt is en of de voorwaarden zakelijk en daadwerkelijk worden nageleefd.

Moet ik een onderhandse lening en de ontvangen rente opgeven bij de Belastingdienst?

Ja, meestal moet de geldgever de uitstaande lening als vordering opgeven in box 3; de ontvangen rente is doorgaans geen afzonderlijk inkomen in box 1, maar kan wel meetellen bij de berekening van het werkelijke rendement in box 3. Leen je geld voor je eigen woning, dan moet je de lening in je aangifte vermelden als je renteaftrek wilt claimen en gelden daarvoor aanvullende voorwaarden. De precieze verwerking hangt af van het doel van de lening en de fiscale regels voor het aangiftejaar.

Kan een renteloze of rentevrije onderhandse lening als schenking worden gezien?

Ja, een renteloze of rentevrije onderhandse lening kan in bepaalde situaties door de Belastingdienst (deels) als schenking worden gezien. Dat risico bestaat vooral wanneer de lener door het ontbreken van rente een duidelijk financieel voordeel krijgt en de afspraken niet zakelijk zijn. Ook moet de lening echt worden terugbetaald: als terugbetaling niet wordt verwacht of in de praktijk uitblijft, kan de volledige lening mogelijk als schenking worden aangemerkt. Leg daarom de leen- en terugbetalingsafspraken schriftelijk vast en vraag bij twijfel advies over de mogelijke schenkbelasting.

Welke voorwaarden gelden voor renteaftrek bij een onderhandse lening voor mijn eigen woning?

Voor renteaftrek moet de onderhandse lening zijn gebruikt voor de aankoop, verbouwing of het onderhoud van je eigen hoofdwoning en moet je de lening correct opgeven in je aangifte inkomstenbelasting. Voor leningen die vanaf 1 januari 2013 zijn afgesloten, geldt doorgaans dat je de schuld binnen maximaal 30 jaar ten minste annuïtair of lineair volledig aflost. Leg de lening, rente en aflossingsafspraken schriftelijk vast, houd je aan die afspraken en betaal de rente daadwerkelijk. Voor oudere leningen kunnen overgangsregels gelden; ook gelden er specifieke uitzonderingen en voorwaarden, dus controleer jouw situatie bij de Belastingdienst.

Hoe leg ik de rente en afspraken van een onderhandse lening vast voor de Belastingdienst?

Leg de afspraken vast in een ondertekende leningsovereenkomst met daarin het geleende bedrag, de rente, de looptijd, het aflossingsschema, het doel van de lening en wat er gebeurt bij betalingsachterstand. Kies een rente die past bij vergelijkbare leningen en de risico’s, en bewaar zo nodig informatie waarmee je die keuze kunt onderbouwen. Laat rente en aflossingen via de bank lopen en bewaar de betaalbewijzen en eventuele wijzigingen in de afspraken. Gaat het om een lening voor de eigen woning en wil je renteaftrek claimen, vermeld de lening dan ook correct in je aangifte inkomstenbelasting en bewaar de relevante gegevens voor je administratie.